Sivil toplumun gelecei Email: a.bulac@zaman.com.tr
Tm Yazlar
Din zemininde ekillenen sivil toplum, bir yandan siyas kltrn demokratiklemesini salarken, dier yandan a) lkeyi ve toplumu kresel hegemonyaya, b) Ulusal totalitarizm ve otoriter siyasetlere, c) Yerel kabilecilie ve marjinal gettolamalara kar zgrletirici fonksiyonlar grmelidir.

--------------------------------------------------------------------------------

Bu aamada sivil inisiyatif araylarnn giderek nem kazanaca aktr. ine girdiimiz yeni dnemde sivil inisiyatifler kendini dinler ve kentler seviyesinde ifade edeceklerdir. nsanlar kendini yeniden reten totalitarizme kar bireysel, grupsal ve toplumsal varlklarn din kimlikleriyle ve eer kreselleme karsnda alternatif mukavemetler gsterebilme baarsn gsterebilirlerse kent kimlikleriyle ifade edeceklerdir. Etnik, mesleki, cinsiyeti kimlik hissi zayflayacak, kent ve din aidiyeti ne kacaktr. "Ben Trk`m, Krt`m veya Fransz`m" demek insann varolusal aidiyet ihtiyacna cevap vermekte zayf kalacaktr. Bu adan hak ve zgrlklerin kullanmn "bireysel lek"te ele alan liberalizm yeni dnemin ideolojisi olmaktan uzak grnmektedir. 

Tarihsel olarak Avrupa`da sivil toplum, ya kendisi iktidar olmu kilise; veya aristokrasi ve mutlakiyeti idareler zerinden politik ve idari ceberutluu paylam devlete kar burjuvazinin zgrlk ve zerk alan aray olarak ortaya kmtr. Mslman toplumlarda da bir lde sivil inisiyatif toplumun devlet iktidar karsndaki zerkliinin teminat olarak addedilebilir. u farkla ki: 1) Bat`da baskc devletin ideolojisi meruiyetinin bir blmn dinden tedarik ederken, bizde din (slamiyet) toplumu devlete kar bir kalkan olarak korumutur. 2) Bizde sivil inisiyatif bir snfn deil, idarenin dnda kalan btn toplumun aray ve serbesti alandr. 3) Bat`da sivil toplum, bireyin ve bir snfn zgrlkleri kendisinin tanmlayp gdleri, kar arzular ve dnya ile iliki kurduu hazlar zerinden serbeste yaama talebini garanti altna alrken; Mslman dnyada, sivil alan farkl din ve mezhep gruplarnn kendi itihatlarna ve din tefsirlerine gre dinlerini yaayabilecekleri ve yaadklar alanlar anlamndadr. Sivil serbestlik, sadece siyas iktidarn cebri tutum ve keyfi uygulamalarna kar zgrlk demektir; din hayatn esaslarna ve din hkmlere aldrlmad, herkesin istedii gibi ve bireysel tercihlerine gre dinin sabitelerini deitirme, bir ksmn alp bir ksmn atmaya kalkt alan deildir. 

Bir Mslman hak ve zgrlkleri kendi nefsinin ngrlerine gre tanmlayp belirlemeye kalkmaz, eer sahiden inanmsa bunlarn her birini usulne uygun bir biimde dinin temel kaynaklarna gre bulup karmaya alr. Bu adan liberal zgrlkler ve liberal hak tanmlar ile Mslmanlk arasnda ou zaman isim benzerliinden baka bir yaknlk olmaz ve bu son derece doaldr. 

Bu erevede "Avrupalln" veya "liberalizmin" Avrupa kimliinin temel aidiyet veya kimlik ihtiyacn karlayaca kukulu grnmektedir. "Avrupa veya Avrupallk" birletirici bir kavram ina edemiyor, her seferinde etnisiteyi ve rkl retiyor. Birden fazla airet ve kabileyi emsiyesi altnda toplayabilen "kavim gerei"ni Avrupa dncesi rk temelinde "etnisite"ye indirgedii iin her etnisitenin kendi bileenlerine ayrlmas kanlmazdr. Papa 16. Benedict, bu ykc srecin nne gemek amacyla yeni aidiyetin "Hristiyanlk" zemininde teekkl etmesi gerektiini sylemektedir. Ona gre, salt Avrupallk insanlar etnisiteye geri gtryor ve paralyor. Bu, kaale alnmas gereken bir neridir. u var ki, tarihsel din atmas Avrupa`nn "din emsiyesi" altnda toplanma projesi olmasn zorlatryor. Papa bunun farknda ve fakat baka bir k yolu gremiyor. Bu yzden AB anayasasna "Hristiyanlk" kaydn geirmek istiyor. Aka unu sylyor: Tanr inancn kaybetmi Avrupa uzun sre yaayamaz. Sadece Avrupa deil, beeriyet yaayamaz, canl hayat devam edemez. 

